Morfologi
oleh Abdullah Hassan


Versi eBook

RM27.00

e-ISBN:
Tarikh Terbit:
4 Sep 2012
Jumlah Muka Surat:
Kategori:
Akademia, Siri Linguistik
Penerbit:
PTS Akademia

Morfologi adalah bahagian pembentukan perkataan dalam tatabahasa. Buku ini khusus memberi pedoman kepada pensyarah, guru dan pelajar bahasa Melayu. Huraian yang diberikan berlandaskan Tatabahasa Dewan tetapi contoh dan latihannya sengaja diperluas dengan tidak menggunakan apa yang ada dalam Tatabahasa Dewan, supaya guru dan pelajarnya menjadi kreatif dalam menggunakan bahasa Melayu. Edisi pertama buku ini diterbitkan oleh Fajar Bakti dengan tajuk Penerbitan Kata dalam Bahasa Malaysia (1986), dan laporan perpustakaan UPSI menunjukkan rekod pinjamannya sangat tinggi. Oleh sebab itu edisi keduanya diusahakan semula bagi keperluan para pensyarah, guru dan pelajar bahasa Melayu.

 

Dr. Abdullah Hassan adalah Profesor Emeritus di Jabatan Bahasa Melayu, Fakulti Bahasa, Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjung Malim, Perak (sejak 2001). Sebelum ini beliau adalah Pensyarah dan Profesor Bahasa Melayu di Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia, Pulau Pinang (1972–1997); dan Profesor Komunikasi di Kulliyyah Ilmu Wahyu dan Sains Kemanusiaan, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia, Kuala Lumpur (1997–2001)

 

 

Morfologi adalah bahagian pembentukan perkataan dalam tatabahasa.Buku ini khusus memberi pedoman kepada pensyarah, guru dan pelajarbahasa Melayu. Huraian yang diberikan berlandaskan Tatabahasa Dewan tetapi contoh dan latihannya sengaja diperluas dengan tidak menggunakan apa yang ada dalam Tatabahasa Dewan, supaya guru dan pelajarnya menjadi kreatif dalam menggunakan bahasa Melayu. Edisi pertama buku ini diterbitkan oleh Fajar Bakti dengan tajuk Penerbitan Kata dalam Bahasa Malaysia (1986), dan laporan perpustakaan UPSI menunjukkan rekod pinjamannya sangat tinggi. Oleh sebab itu edisi keduanya diusahakan semula bagi keperluan para pensyarah, guru danpelajar bahasa Melayu.

Dr. Abdullah Hassan adalah Profesor Emeritus di Jabatan BahasaMelayu, Fakulti Bahasa, Universiti Pendidikan Sultan Idris, TanjungMalim, Perak (sejak 2001). Sebelum ini beliau adalah Pensyarah dan Profesor Bahasa Melayu di Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan,Universiti Sains Malaysia, Pulau Pinang (1972-1997);dan Profesor Komunikasi di Kulliyyah Ilmu Wahyu dan SainsKemanusiaan, Universiti Islam Antarabangsa Malaysia,Kuala Lumpur (1997-2001)

Buku ini mengandungi pedoman bagi mempelajari tatabahasa Melayu, khususnya penerbitan perkataan. Perlu dipunyai oleh semua pelajar, guru dan pensyarah bahasa Melayu.

Prakata Edisi Pertama ix

Prakata Edisi Kedua xi

 

1 Morfologi

1.1 Apakah Itu Morfologi? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

1.2 Unsur-unsur Morfologi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

1.3 Teori Membentuk Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2

1.4 Bentuk-bentuk Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

1.5 Prinsip Menganalisis Morfologi . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1.6 Proses-proses Morfologi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.7 Deskripsi Morfologi Bahasa Melayu . . . . . . . . . . . 16

 

2 Golongan Perkataan

2.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

2.2 Sejarah Sarjana Eropah Menggolongkan Perkataan . . . 19

2.3 Perbandingan Kajian-kajian yang Dilakukan . . . . 22

2.4 Fungsi Tatabahasa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2.5 Kategori Tatabahasa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

2.6 Isu Penggolongan Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

2.7 Golongan Perkataan dalam Tatabahasa Dewan . . 39

2.8 Golongan Perkataan Tatabahasa Dewan (2005) . . 40

 

3 Morfofonologi

3.1 Apa Itu Morfofonologi? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

3.2 Penyengauan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

3.3 Penggetaran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

3.4 Geluncuran w dan y . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

3.5 Pengglotisan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

3.6 Penduaan Konsonan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

3.7 Penggandaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

3.8 Kontroversi N dan R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

 

4 Kata Nama

4.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

4.2 Imbuhan Sisipan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

4.3 Imbuhan Awalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

4.4 Imbuhan Akhiran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74

4.5 Imbuhan Apitan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

 

5 Kata Kerja

5.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

5.2 Morfem Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

5.3 Binaan Kata Kerja Tak Transitif . . . . . . . . . . . . . . 101

5.4 Binaan Kata Kerja Transitif . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110

5.5 Bangun Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121

 

6 Kata Adjektif

6.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151

6.2 Awalan Kata Adjektif . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151

6.3 Akhiran Kata Adjektif . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162

6.4 Apitan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164

6.5 Sisipan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

 

7 Kata Adverba

7.1 Apa Itu Kata Adverba? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168

7.2 Ciri-ciri Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169

7.3 Bentuk-bentuk Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . 173

7.4 Makna Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179

 

8 Kata Hubung

8.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186

8.2 Fungsi Kata Hubung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186

8.3 Kata Hubung Setara atau Gabungan . . . . . . . . . . 188

8.4 Kata Hubung Tak Setara (Pancangan) . . . . . . . . . 189

8.5 Kata Hubung Berkait . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190

 

9 Kata Sendi

9.1 Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191

9.2 Konsep dan Istilah Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . 192

9.3 Fungsi Tatabahasa Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . 196

9.4 Jumlah Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197

9.5 Bentuk dan Fungsi Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . 198

 

10 Kata Tugas Lain-lain

10.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234

10.2 Penggunaan Kata Tugas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234

 

11 Kata Ganda 246

11.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246

11.2 Penggandaan Kata Nama . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247

11.3 Penggandaan Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253

11.4 Penggandaan Kata Adjektif . . . . . . . . . . . . . . . . . 261

11.5 Penggandaan Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . 262

11.6 Penggandaan Kata Tugas . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264

 

12 Kata Majmuk

12.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268

12.2 Ciri-ciri Kata Majmuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271

12.3 Penulisan Kata Majmuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275

12.4 Pemajmukan Kata Nama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278

12.5 Pemajmukan Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281

12.6 Pemajmukan Kata Sifat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283

12.7 Pemajmukan Kata Tugas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284

 

13 Kata Istilah

13.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287

13.2 Sumber Istilah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289

13.3 Aspek Tatabahasa Peristilahan . . . . . . . . . . . . . . 292

13.4 Aspek Makna Peristilahan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294

13.5 Istilah Singkatan dan Lambang . . . . . . . . . . . . . . 296

13.6 Ejaan dalam Peristilahan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297

 

14 Imbuhan Asing

14.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300

14.2 Imbuhan Sanskrit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303

14.3 Imbuhan Arab . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308

14.4 Imbuhan Inggeris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309

 

15 Akronim, Singkatan dan Simbol

15.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315

15.2 Jenis-jenis Akronim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316

15.3 Status Akronim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319

15.4 Kependekan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319

15.5 Penyingkatan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321

15.6 Pemendekan Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321

15.7 Simbol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322

 

Bibliografi 325

Indeks 329

Prakata Edisi Pertama ix

Prakata Edisi Kedua xi

 

1 Morfologi

1.1 Apakah Itu Morfologi? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

1.2 Unsur-unsur Morfologi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

1.3 Teori Membentuk Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2

1.4 Bentuk-bentuk Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

1.5 Prinsip Menganalisis Morfologi . . . . . . . . . . . . . . . . 7

1.6 Proses-proses Morfologi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

1.7 Deskripsi Morfologi Bahasa Melayu . . . . . . . . . . . 16

 

2 Golongan Perkataan

2.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

2.2 Sejarah Sarjana Eropah Menggolongkan Perkataan . . . 19

2.3 Perbandingan Kajian-kajian yang Dilakukan . . . . 22

2.4 Fungsi Tatabahasa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

2.5 Kategori Tatabahasa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

2.6 Isu Penggolongan Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

2.7 Golongan Perkataan dalam Tatabahasa Dewan . . 39

2.8 Golongan Perkataan Tatabahasa Dewan (2005) . . 40

 

3 Morfofonologi

3.1 Apa Itu Morfofonologi? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

3.2 Penyengauan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

3.3 Penggetaran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

3.4 Geluncuran w dan y . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

3.5 Pengglotisan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

3.6 Penduaan Konsonan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55

3.7 Penggandaan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

3.8 Kontroversi N dan R . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

 

4 Kata Nama

4.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

4.2 Imbuhan Sisipan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61

4.3 Imbuhan Awalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

4.4 Imbuhan Akhiran . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74

4.5 Imbuhan Apitan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

 

5 Kata Kerja

5.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

5.2 Morfem Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97

5.3 Binaan Kata Kerja Tak Transitif . . . . . . . . . . . . . . 101

5.4 Binaan Kata Kerja Transitif . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110

5.5 Bangun Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121

 

6 Kata Adjektif

6.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151

6.2 Awalan Kata Adjektif . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151

6.3 Akhiran Kata Adjektif . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162

6.4 Apitan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164

6.5 Sisipan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167

 

7 Kata Adverba

7.1 Apa Itu Kata Adverba? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168

7.2 Ciri-ciri Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169

7.3 Bentuk-bentuk Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . 173

7.4 Makna Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179

 

8 Kata Hubung

8.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186

8.2 Fungsi Kata Hubung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186

8.3 Kata Hubung Setara atau Gabungan . . . . . . . . . . 188

8.4 Kata Hubung Tak Setara (Pancangan) . . . . . . . . . 189

8.5 Kata Hubung Berkait . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190

 

9 Kata Sendi

9.1 Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191

9.2 Konsep dan Istilah Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . 192

9.3 Fungsi Tatabahasa Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . 196

9.4 Jumlah Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197

9.5 Bentuk dan Fungsi Kata Sendi . . . . . . . . . . . . . . . 198

 

10 Kata Tugas Lain-lain

10.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234

10.2 Penggunaan Kata Tugas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234

 

11 Kata Ganda 246

11.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246

11.2 Penggandaan Kata Nama . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247

11.3 Penggandaan Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253

11.4 Penggandaan Kata Adjektif . . . . . . . . . . . . . . . . . 261

11.5 Penggandaan Kata Adverba . . . . . . . . . . . . . . . . 262

11.6 Penggandaan Kata Tugas . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264

 

12 Kata Majmuk

12.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268

12.2 Ciri-ciri Kata Majmuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 271

12.3 Penulisan Kata Majmuk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275

12.4 Pemajmukan Kata Nama . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278

12.5 Pemajmukan Kata Kerja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281

12.6 Pemajmukan Kata Sifat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283

12.7 Pemajmukan Kata Tugas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284

 

13 Kata Istilah

13.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 287

13.2 Sumber Istilah . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289

13.3 Aspek Tatabahasa Peristilahan . . . . . . . . . . . . . . 292

13.4 Aspek Makna Peristilahan . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294

13.5 Istilah Singkatan dan Lambang . . . . . . . . . . . . . . 296

13.6 Ejaan dalam Peristilahan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 297

 

14 Imbuhan Asing

14.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 300

14.2 Imbuhan Sanskrit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303

14.3 Imbuhan Arab . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308

14.4 Imbuhan Inggeris . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309

 

15 Akronim, Singkatan dan Simbol

15.1 Pengenalan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315

15.2 Jenis-jenis Akronim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316

15.3 Status Akronim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319

15.4 Kependekan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319

15.5 Penyingkatan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321

15.6 Pemendekan Perkataan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321

15.7 Simbol . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322

 

Bibliografi 325

Indeks 329